ỦY BAN ĐIỀU TRA KHOA HỌC CÁC TUYÊN BỐ VỀ HIỆN TƯỢNG DỊ THƯỜNG

 

Ủy ban điều tra khoa học các tuyên bố về hiện tượng dị thường CSICOP (Committee for the Scientific Investigation for Claims of the Paranormal), nay đổi tên thành Ủy ban yêu cầu nghi ngờ CSI (Committee for Skeptical Inquiry), là một tổ chức phi lợi nhuận được thành lập năm 1976 tại Mỹ. Chính xác hơn, nó được thành lập ngày 30/4/1976 tại hội thảo quốc tế “Các trào lưu phi lý tính mới: phản khoa học và giả khoa học” tại Đại học quốc gia New York. Đây là phản ứng tự nhiên của cộng đồng khoa học đối với “cơn trào dâng” các hiện tượng mê tín mới và sự thừa nhận không phê phán các hiện tượng ngoại cảm và tâm linh (còn gọi là các hiện tượng psi) của dư luận Mỹ và một số nước phương Tây nửa cuối thế kỷ XX.

...

Đọc nguội là kỹ thuật được các thày bó, cô đồng, nhà tâm linh thường xuyên sử dụng

Mục tiêu của Ủy ban:

Tuyên bố của hội thảo, do nhà triết học Paul Kurtz chắp bút, viết: “Hiện có sự quan tâm mạnh mẽ của dư luận đối với tâm linh, các hiện tượng huyền bí và sự giả khoa học. Truyền thanh, truyền hình, báo chí, sách, tạp chí thường xuyên đưa tin về trị liệu tâm linh, viễn di sinh học, sự bất tử, luân hồi, ảnh Kirlian, năng lượng sinh học, phẫu thuật tâm linh, trị liệu niềm tin, thuật chiêm tinh, vật thể bay không xác định, ma nhập, ma quấy rối, và “các tài năng” như Uri Geller, Edgar Cayce and Jeane Dixon”. Vì thế theo tuyên bố, xuất hiện một xu hướng lành mạnh là tổ chức một chiến lược phản bác các quan điểm phản khoa học đó.

Tuyên bố viết tiếp: “Với những ý nghĩ đó trong đầu, chúng tôi thành lập tổ chức tạm gọi là Ủy ban điều tra khoa học các tuyên bố về hiện tượng dị thường và các hiện tượng khác (tên gọi sẽ được chỉnh sửa sau)”.

Phương châm hành động của Ủy ban là không phản đối bất cứ hiện tượng lạ nào chỉ dựa trên định kiến hay tiền niệm, mà sẽ khảo sát chúng một cách cởi mở, hoàn chỉnh, khách quan và cẩn thận.

Nhiều học giả lừng danh thế giới tham gia Ban điều hành Ủy ban, như Paul Kurtz (chủ tịch), Carl Sagan (cha đẻ chương trình tìm kiếm nền văn minh ngoài trái đất SETI bằng cách ghi sóng điện từ), Murray Gell-Mann (giải Nobel vật lý), Francis Crick (giải Nobel vì cấu trúc ADN), Stephen Jay Gould (tác giả thuyết tiến hóa hiện đại hóa), Richard Dawkins (nhà sinh học bác bỏ quan niệm về sự sáng tạo tối cao của nhiều nhà khoa học hàng đầu), Sergei Kapitza (nhà vật lý Nga đoạt giải Nobel), Skinner (cha đẻ thuyết hành vi của cảm xúc)… Bên cạnh đó là nhiều nhà hoạt động xã hội, nhà văn, nhà báo, nhà ảo thuật mà điển hình là James Randi, người đã thực hiện nhiều “hiện tượng tâm linh” chỉ bằng khả năng ảo thuật siêu hạng của mình.

Hoạt động của Ủy ban bao gồm mọi hoạt động học thuật liên quan với các hiện tượng lạ như tổ chức nghiên cứu, đào tạo, xuất bản sách báo và tạp chí, hội thảo, tuyên truyền, phản biện… Tạp chí Người yêu cầu nghi ngờ ra hàng quý là nơi đăng tải các nghiên cứu gốc của Ủy ban, trong đó nhiều công trình đã trở thành tiêu chuẩn để đánh giá các hiện tượng psi.

Một số nghiên cứu điển hình:

* Đọc nguội. Trong bài “Thuyết phục người lạ rằng bạn biết tất cả về họ như thế nào” (tập 1, số 2, 1977), nhà tâm lý Ray Hyman chứng tỏ rằng, giới tiên tri, bói toán, bói bài, bói chỉ tay, cũng như giới cầu hồn, gọi vong… có thể thu được thông tin qua đọc ngôn ngữ cơ thể nhờ hiệu ứng Hans thông minh. Đây là công trình được trích dẫn nhiều nhất.

* “Lừa gạt một số người mọi lúc mọi nơi” (số mùa đông 1980-1981). Hai nhà tâm lý Barry Singer và Victor Benassi bố trí một nhà ảo thuật biểu diễn trước hai nhóm sinh viên, một nhóm được thông báo đó là tâm linh, một nhóm biết đó chỉ là ảo thuật. Sau buổi diễn, 2/3 sinh viên nhóm 1 xem đó là khả năng tâm linh. Ngạc nhiên là hơn một nửa sinh viên nhóm 2 cũng tin đó chính là “tâm linh”. Một kết luận của nghiên cứu là “con người vẫn giữ niềm tin về khả năng tâm linh của người khác ngay cả khi họ biết tốt hơn

* Đề án Alpha (số hè 1983). Nhà ảo thuật James Randi cấy hai ảo thuật gia trẻ tuổi, Steve Shaw và Michael Edwards, vào Phòng thí nghiệm tâm linh McDonnell, do tư nhân tài trợ tại Đại học Washington. Sau hai năm nghiên cứu, các nhà nghiên cứu không hề biết “khả năng tâm linh” của hai kẻ giả danh chỉ là sự khéo tay. Công bố của Randi trên tạp chí Khám phá gây một cơn bão dư luận, cả ca ngợi và chỉ trích. Phòng thí nghiệm mất tài trợ và đóng cửa.

* Chú khỉ thứ 100 (số hè 1985). Nhà triết học Ron Amundson khảo sát tuyên bố của nhà văn Lyall Watson về chú khỉ thứ 100 tại quần đảo Nhạt Bản biết cách rửa khoai tây trước khi ăn và truyền thông tin đó cho mọi chú khỉ trên đảo qua thần giao cách cảm. Cuối cùng Watson phải thừa nhận là đã bịa ra mọi chuyện.

* Đi trên than hồng (số thu 1985). Nhà vật lý Bernard Leikind và nhà tâm lý William McCarthy đi trên than hồng và thấy rằng, đó không phải nhờ “sức mạnh của tâm trí”, mà  do nhiệt dung riêng thấp của loại than củi dùng trong thực hành (vì thế không ai đi trên sắt nung!).

* Thuật chiêm tinh (số đông 1986 - 1987 và số xuân 1987). Nhà vật lý Geoffrey Dean khảo sát thuật chiêm tinh phiên bản thật (chứ không phải các phiên bản trên báo) và nhận thấy, tuy không đáp ứng các tiêu chuẩn khoa học, nhưng nó “không nhất thiết phải đúng”. Theo Dean, nó giống như “kẹo cao su tâm lý”, thỏa mãn nhu cầu nhai (tâm lý) chứ không cần có thật.

* Thử nghiệm psi tại Trung Quốc (số hè 1988). Đoàn đại biểu của Ủy ban, gồm Kurtz, Randi, Alcock, Klass, Frazier và Karr, được Trung Quốc mời nghiên cứu khí công và một số trẻ em có khả năng tâm linh. Mọi thử nghiệm đều cho kết quả âm tính. Dưới sự kiểm soát chặt chẽ, không một khí công sư nào tác động được tới các đối tượng ở phòng bên cạnh. Trẻ em thì không thể hiện được khả năng “tâm linh” khi sự lừa gạt bị ngăn ngừa. Và khả năng lại xuất hiện khi các điều kiện kiểm soát được gỡ bỏ.

* Kinh nghiệm cận kề cái chết: Nhập hay thoát xác? (số thu 1991). Nữ tiến sĩ tâm lý Susan Blackmore khảo sát kinh nghiệm cận tử bằng các tiếp cận hóa thần kinh, sinh lý và tâm lý. Bà giải thích thành công kinh nghiệm dị thường đó bằng các yếu tố khoa học.

* Luân hồi (số thu 1994). Leonard Angel khảo sát một trong 20 trường hợp luân hồi điển hình nhất của giáo sư tâm thần học Stevenson và kết luận, nó thất bại trong sáu điểm căn bản đặc trưng cho luân hồi (Stevenson không đồng ý với phân tích).

Vĩ thanh

Ngoài Ủy ban yêu cầu nghi ngờ tại Mỹ (có sự tham gia của giới học thuật quốc tế), các tổ chức nghi ngờ cũng được thành lập tại nhiều nước. Bên cạnh các hoạt động học thuật thường quy, họ treo giải 200.000 euro mỗi nước cho bất cứ nhà ngoại cảm hay tâm linh nào thực hiện được khả năng của mình trong các thí nghiệm được thiết kế đặc biệt để ngăn ngừa sự rò rỉ thông tin qua các kênh cảm giác và sự lừa gạt. Ngoài ra là Quỹ giáo dục James Randi (nhà ảo thuật lừng danh đã chứng tỏ khả năng bẻ cong thìa bằng ý nghĩ của Geller chỉ là sản phẩm của ảo thuật) với thách thức 1.000.000 USD cho bất cứ ai thực hiện được một hiện tượng lạ với sự kiểm chứng của Randi. Cho đến nay hàng ngàn nhà tâm linh đã chấp nhận đương đầu với thử thách, nhưng chưa một ai nhận được các giải thưởng vừa nổi về danh vừa nặng về lợi đó.

Bình luận