KHÓ CÓ SỰ "TÌNH CỜ" TỒN TẠI TRÊN ĐỜI?

 

...

Có vẻ như không ngày nào trong năm 2016 mà báo chí không đưa tin về cái chết của một người nổi tiếng hay về một vụ xả súng hàng loạt ở nơi nào đó.

Gần đây, Harambe, một chú khỉ đột, đã bị bắn chết vì đe doạ tính mạng của một đứa trẻ, và một con cá sấu đã giết chết một bé trai hai tuổi ở Florida, Mỹ.

Tại Anh quốc, chỉ trong vòng hơn một tuần, thủ tướng, lãnh đạo đảng Ukip, quản lý đội tuyển quốc gia Anh, người dẫn chương trình Top Gear của BBC và 63 nhân vật chủ chốt khác của Đảng Lao Động đã từ chức.

Thế nhưng những dòng tin tưởng như là tình cờ, hay các thảm hoạ kéo tới liên tiếp trên các mặt báo, thực ra chỉ phản ánh cách chúng ta tiêu thụ thông tin và lưu trữ các ký ức.

"Những người theo chủ nghĩa hoài nghi cho rằng sự tình cờ sẽ xảy ra nếu bạn có một khối lượng đủ lớn các sự kiện khác nhau," Bernard Beitman, giáo sư tại Đại học bang Virginia, nói.

"Nếu bạn tung đồng xu 1.000 lần, nhiều khả năng bạn sẽ có kết quả là đồng xu lật xuống cùng một mặt liên tục 7-8 lần liên tiếp. Tuy nhiên, nếu bạn cố tình tung cho đạt kết quả đồng xu cùng lật xuống một mặt trong 8 lần liên tiếp thì bạn sẽ khó lòng đạt được. Khi số lượng lần tung đã đủ lớn, khả năng xảy ra điều không ngờ tới là hoàn toàn dễ hiểu."

"Đây là tác động của một chuỗi các sự kiện tình cờ. Ví dụ như các tai nạn máy bay xảy ra hàng chục lần mỗi năm và thỉnh thoảng ta sẽ chứng kiến bốn hay năm vụ tình cờ xảy ra trong cùng một tuần. Thế nhưng điều này không có nghĩa là bạn sẽ gặp nhiều rủi ro hơn nếu đi lại bằng máy bay trong tuần đó."

"Một nhà thống kê sẽ nói 'với một số lượng đủ lớn, bất cứ điều kỳ lạ nào cũng có thể xảy ra', và sẽ cho rằng sự tình cờ không phải là ngẫu nhiên."

Có một vấn đề khi sử dùng từ 'ngẫu nhiên'.

"Trong thống kê, từ 'ngẫu nhiên' dùng để chỉ hai sự việc không liên quan," ông nói.

"Tuy nhiên trong thực tế, không thể nào chứng minh hai sự việc là hoàn toàn không liên quan, nhất là khi chúng ta ý thức rất rõ về những cuộc thảo luận đang diễn ra trên các kênh truyền thông. Một thế giới của các sự kiện ngẫu nhiên rất khó để được chứng minh."

Hãy thử nhìn vào các mẩu tin về các sự kiện diễn ra gần như cùng lúc.

Chẳng hạn như trường hợp Alexander Bell và Elisha Gray.

Cả hai đều đăng ký bản quyền phát minh điện thoại tại hai văn phòng khác nhau trong cùng một ngày - 14 tháng Hai năm 1876. Cả hai thiết kế và bản thử nghiệm đã có nhiều sự trùng hợp, nhưng cũng có nhiều điểm khác nhau.

Tuy nhiên đây không phải là một sự việc ngẫu nhiên. Công trình của họ được thực hiện dựa trên nghiên cứu của bản thân cũng như nhiều nhà khoa học khác trong cùng lĩnh vực.

Phát minh đó không phải tự nhiên xuất hiện vào cùng ngày, chúng là mục tiêu cuối cùng của những công trình nghiên cứu. Đó là cuộc đua để hoàn thiện những bản thiết kế đủ tiêu chuẩn đưa vào thử nghiệm.

Nếu xét theo phương diện này thì không quá ngạc nhiên khi cả hai nhà nghiên cứu cùng một thiết bị thu - phát âm thanh đã đi đăng ký bản quyền phát minh vào cùng ngày.

Ngay cả số lượng người nổi tiếng qua đời được đưa tin trên mặt báo cũng có thể giải thích theo cách tương tự.

Theo phóng viên Nick Serpell của BBC, trong ba tháng đầu tiên của năm 2016, có một số lượng rất lớn những tin đăng tải về các trường hợp này.

Từ ngày 1 tháng Một đến 31 tháng Ba, 24 cái chết đã được đưa tin, so với chỉ 5 trường hợp trong cùng kỳ năm 2012.

Serpell cho rằng có một vài nguyên nhân cho điều này: Thứ nhất, sự gia tăng dân số so với 50 năm về trước đồng nghĩa với số người qua đời cũng gia tăng.

"Những người bắt đầu nổi tiếng trong thập niên 1960 giờ đây đã vào độ tuổi 70 và bắt đầu qua đời," ông nói với BBC News.

"Bên cạnh đó, ngày nay, có nhiều người nổi tiếng hơn khi xưa," vì công nghệ đã giúp đưa nhiều gương mặt nổi tiếng lên màn ảnh nhỏ trong phòng khách các gia đình hơn.

"Đối với thế hệ của cha hay của ông tôi, những người nổi tiếng chỉ xuất hiện ở rạp phim vì khi đó chưa có ti-vi."

Những lý do tương tự cũng có thể giải thích một sự trùng hợp kỳ lạ trong thế giới truyện tranh.

Vào năm 1951, hai bộ truyện tranh, một xuất xứ tại Anh, một xuất xứ từ Mỹ, được phát hành lần đầu tiên.

Cả hai đều có nhân vật chính là một cậu bé trai cùng chú chó của mình - cả hai đều có tên là Dennis the Menace.

Cả hai bộ truyện tranh này hoàn toàn không liên quan đến nhau, nhưng lại có những điểm tương đồng đến nỗi chúng phải được đặt tên khác khi xuất bản ở nước kia để tránh nhầm lẫn.

Khả năng hai bộ truyện tranh cùng tên, với cùng ý tưởng, được xuất bản cách nhau năm ngày ở hai nước cách nhau một đại dương, là điều khó tưởng. Nhưng như Beitman giải thích, những sự trùng lặp như vậy phản ánh tư tưởng thời đó.

"Ngay cả khi hai bộ truyện tranh được xuất bản tách biệt, những tác giả của chúng có lẽ là đã sáng tác dựa trên những ý tưởng chung của thời bấy giờ. Điều này áp dụng cho cả tin tức - những sự trùng hợp giữa các sự kiện tưởng chừng không liên quan bao vây lấy chúng ta, bởi chúng ta không ý thức được tư tưởng chung của xã hội hiện nay."

Điều này cũng được sự đồng ý của các biên tập viên tin tức, vốn chứng kiến mối quan tâm của xã hội đối với một số câu chuyện, từ cái chết của những người nổi tiếng cho đến những vụ động vật hoang dã tấn công con người và từ đó muốn đưa tin về các sự kiện tương tự - vì họ biết đây là điều đang được thảo luận ở thời điểm hiện tại.

Chúng ta cũng nhiều khả năng sẽ ghi nhớ những sự trùng lặp đáng chú ý, Beitman nói.

Chúng ta dễ nhớ về ba sự kiện xấu diễn ra cùng một lúc, trong khi trong thực tế, việc hai sự kiện xấu diễn ra cùng một lúc là điều rất phổ biến, chúng ta chỉ nhớ về ba sự kiện kia bởi vì nó bất thường hơn.

Điều này phản ánh những định kiến trong cách chúng ta lưu trữ thông tin - các sự kiện bất thường thường dễ nổi bật hơn.

Vì vậy ngay cả khi tin tức trên mặt báo dường như cho thấy một thế giới tồi tệ hơn thực tế, có lẽ điều này đang phản ánh tâm trạng của xã hội thay vì tình trạng thực sự của thế giới.

William Park, 8-2016

Bình luận